Fariin loo diray Aqoonyahannada Ugu Sarreeya iyo Ku-guulaystayaasha Billadaha Cilmiga iyo Ciyaaraha

Tani waa tarjumaadda qoraalka asalka ah ee Faarisiga. Qoraalka asalka ah ee Faarisiga

بسم الله الرحمن الرحیم
Magaca Alle, Naxariistaha, Naxariis Badane.

Maalmahan, sida mid ka mid ah riwaayadaha uu sheegayo, waxay ku beegan yihiin maalmaha shahiidnimada sayidadda iyo marwada dumarka ehlu-jannada, Sayidad Siddiiqa tan ugu daahirsan, Faadumo al-Zahraa (salaadda iyo nabadgelyada Alle korkeeda ha ahaato). Waa wax la yaab leh in waqtiga shahiidnimadeedu uu weli aan la ogayn; sida meesha sharafta leh ee lagu aasay nuurkaas rabbaaniga ahi ay u qarsoonaatay, iyo, heer ka sii sarreeya, qiimaheeda iyo darajadeeda oo aan la garanayn oo ka sarreeya fahamka aadanaha. Waa shakhsiyad tusaale u ah cibaadada, addoonnimada iyo u adeegidda Alle; iyo tusaalaha ugu sarreeya ee wehelinta gaarka ah ee dhinac walba leh ee Nebiga Weyn iyo difaacidda naf-hurka ah ee wilaayada Amiirul-Mu'miniin (salaadda iyo nabadgelyada Alle korkooda labadaba iyo ehelkoodaba ha ahaato), barashada iyo baridda aqoonta, garashada xilliga ku habboon iyo u kicidda xaqa, iyo adkaysiga iyo caddaynta; iyo tusaalaha heerka koowaad ee samirka, naf-hurka, kuwa kale ka hormarinta, adeegga aan la ammaanin iyo la qaybsiga bulshada; iyo tusaale u ah xaasnimada iyo hooyonimada iyo barbaarinta carruurta iyo farcanka Imaamyada daahirka ah (salaadda iyo nabadgelyada Alle korkooda ha ahaato) oo ah hoggaamiyeyaasha aadanaha; iyo tusaale u ah dadaalka, hawlkarnimada, jihaadka, daahirnimada, qurxoonaanta dabeecadda, cabsida Alle, nuurka iyo ruuxaaniyadda; iyo hal eray ahaan, tusaale u ah dhammaan ragga iyo dumarka mu'miniinta ah. Fadliyadaha iftiinka leh ee bulshada Faadumiyiinta waxaa ka mid ah inay u furto ummadda Iran ee kacaanka ah ee Muslimka ah khariidadda jidka dhaqdhaqaaqyada waaweyn ee bulshada, joogitaanka goobaha iyo fagaarayaasha halganka, jihaadka iyo dhaqdhaqaaqyada shacbiga, iyo xitaa go'aanka horumarka ee goobaha cilmiga iyo adeegga is-hoosaysiinta leh ee aan la ammaanin.

Iran-teenna qaaliga ah xilligan waxay inta badan tahay muuqaalka go'aanka iyo rajada, doorka aqoonyahannada ugu sarreeya iyo dhallinyarada Iraaniga ah ee hibada iyo awoodda leh ee rajadan iyo horumarkan iyo u tallaabsiga jidka mustaqbalkeeda ifaya ahna lama beddeli karo. Hase yeeshee, juqraafiga sarraynta kuma koobna goobta cilmiga iyo tignoolajiyada ama ciyaaraha iyo noocyada xirfadaha. Nooc kasta oo heer-sarre ah oo wanaagsan oo la jecel yahay wuxuu xaqiijin karaa sarrayn. Maalmahan waxaan goob joog u nahay muuqashada sarraynta dad la xushay oo ka mid ah dadka dhulkan, kuwaas oo, iyagoo eegaya aragti ka ballaaran, u jihaadaya sare u qaadidda calanka barakaysan ee waddankooda. Kuwani waa aqoonyahannada ugu sarreeya ee basiiradda (aragtida qotodheer) iyo jihaadka. Waxaan dadka sida "Rizali Khajavi" iyo "Ali Lendi" u aragnaa aqoonyahanno ugu sarreeya oo magacyadoodu ay tahay in lagu qoro albaabada xarumaha dhaqanka; ubaxyada la xushay ee bulshada ee noocaas ahna waxaa ka mid ah shuhadada iyo naf-hurayaasha, kuwaas oo naftooda iyo caafimaadkooda u huray, saamayn aan caadi ahayn ku yeeshay masiirka Iran-ta Islaamka ah iyo ummaddeeda qaaliga ah, kana helay billadda addoonnimada Rabbiga Keliya ee la caabudo.

Marka hore, waxaan ka faa'iidaysanayaa fursaddan si aan ugu hambalyeeyo dhammaan dadka qaaliga ah ee waddankeenna iyo mid kasta oo ka mid ah kuwa sharafta keenay helitaanka calaamado, billado badan iyo guulo cilmiyeed oo ay ka heleen olombiyaadyada xiddigiska iyo fiisigiska hawada sare, xisaabta, sayniska dhulka, juqraafiga, fiisigiska, kimistariga, bayoolajiga, kombiyuutarka iyo sirdoonka macmalka ah, cilmiga bulshada iyo aadanaha, iyo sidoo kale noocyada kala duwan ee guulaha ciyaaraha ee dhowaan; waxaanan muujinayaa ammaantayda iyo mahadnaqayga go'aanka iyo rabitaanka hormuudyada safarka sharafta iyo rajada iyo calan-sidayaasha horumarka waddanka ee dhammaan lakabyada aqoonyahannada, laga bilaabo dhallinyarada yar-yar iyo dhallinyarada ilaa tababarayaasha, borofisoorrada iyo indheergaradka. Dhiirrigelinta iyo rajada aqoonyahannada ee isbeddelka waddanka waa olol ifaya oo aan anigu muddo sannado iyo tobanaan sano ah ku arkayay meel dhow iyo meel fogba; ku arkidda dhaqdhaqaaqa weyn ee rajo-abuurka ah ee aqoonyahannada iyo socodka cilmiga ee waddanka iyo muuqaallada dhaqdhaqaaqan ee horyaalnimooyinka soo noqnoqda, isku xiga, sannad walbana ka dhaca qaybaha cilmiga, olombiyaadyada iyo ciyaaraha, waxay sharaf iyo faan u yihiin ummadda Iran oo dhan.

Kaalimaha iftiinka leh ee ciyaartoyda dadaalka badan ee waddankeenna ay ka galeen ciyaaraha kala duwan maalmaha iyo bilaha u dambeeyay iyo diiwaangelinta rikoorro cusub waxay tilmaamayaan dadaalkooda, himmaddooda, go'aankooda iyo iimaankooda. Ciyaartoydaas oo, xoogga jidhkooda iyo xoogga ruuxdooda, akhlaaqdooda iyo iimaankooda, iyo dadaalkooda joogtada ah, kor ugu qaadaya awoodda Iran-ta qaaliga ah indhaha dhammaan ummadaha hortooda, una bandhigaya adduunka oo dhan firfircoonida ummadda Iran ee geesiga ah; ciyaartoyda haweenka ah ee ka dhigaya astaanta sharafta leh ee labbiska haweenayda Iraaniga ah mid ka iftiimaya adduunka; ku-guulaystayaasha billadaha ciyaaraha ee farxad iyo xamaasad ku abuuraya qalbiga ummadda Iran, sharafna siinaya calanka sharafta leh ee Iran-ta Islaamka ah; mid kastaa, inta uu le'eg yahay, waxa uu qayb iyo saamayn ku leeyahay macnaha la siinayo Iran xoog leh.

Maadaama maalmahan ay yihiin maalmo firfircooni iyo dareen la siiyo cilmiga iyo cilmi-baarista ee jaamacadaha, xarumaha cilmiga diinta (xawsada) iyo dugsiyada, waxaan u arkaa inay habboon tahay inaan arrintan ka jeediyo hadal kooban oo aan la wadaago jeclayaasha cilmiga, aqoonyahannada ugu sarreeya ee ummadda iyo indheergaradka Iran-ta qaaliga ah.

Sarrayntu waa nicmo iyo hibo rabbaani ah, raasumaalkeeda ugu weynna waa hibada iyo sirdoonka; ummadda Iran, gaar ahaan dhallinyarada waddankeenna, waxay haystaan nicmadan iyo hantidan weyn ee Alle bixiyay. Shuruudda caqliga iyo addoonnimadu waa in qofku si wanaagsan ugu mahadnaqo nicmada Alle; haddii mahadnaqu dhaco dhammaan heerarkiisa, qalbiga, carrabka iyo ficilka, waddada lagu gaadho kaamilnimada nicmadaas ayaa diyaar noqota. Qiimaynta nicmada sarrayntuna waa inay marka hore ka timaado qofka aqoonyahanka ah laftiisa, kadibna heerarka xiga deegaanka ku xeeran, laga bilaabo aabbaha iyo hooyada, qoyska, macallinka iyo borofisoorka ilaa jawiga dugsiga, jaamacadda iyo nidaamka waddanka, si awooddan ay u koraan una bataan loona isticmaalo si sax ah. Sidaas darteed, qofka aqoonyahanka ah wuxuu leeyahay mas'uuliyad ka culus oo ku saabsan ku mahadnaqidda nicmadan ficil ahaan, waxaana habboon, marka laga reebo xoojinta iyo kobcinta sarrayntiisa, inuu hibadan si tan ugu wanaagsan ugu isticmaalo xallinta dhibaatooyinka waddanka iyo bulshada.

Aqoonyahanku maaha qof, kaliya maadaama uu leeyahay hibo iyo sirdoon la xusi karo, isu arka mid gooni ah oo ka duwan dadka kale oo ka fekera kaliya rabitaannadiisa gaarka ah ee ku meel gaadhka ah; aqoonyahanku waa qofka ka welwela kobaca hibadiisa, isu aqoonsada qayb saamayn ku leh bulshada, una isticmaala hibadiisa iyo awooddiisa horumarkiisa iyo kan bulshadiisa isku mar. Aqoonyahanka Iraaniga ahi wuxuu muujiyay in aqoonta iyo hibada loo beddeli karo qalab lagu xalliyo dhibaatooyinka dhabta ah ee dadka iyo waddanka, wuxuuna ku dadaalay inuu ficil ahaan u adeegsado cilmigiisa, aqoontiisa iyo sarrayntiisa, laga bilaabo unugyada asliga ah (stem cells), nano iyo tignoolajiyada noolaha ilaa tignoolajiyada horumarsan ee hawada iyo hawada sare, warshadaha, macdanta, caafimaadka, beeraha, nukliyeerka, tamarta iyo kaabayaasha. Dhammaanteen waxaan nolosha dhabta ah ku aragnaa raadadka iyo muuqaallada dhaqdhaqaaqan horumarsan. Soo saarista korontada iyadoo la adeegsanayo marawaxadaha (turbine) Iraaniga ah ee xarumaha korontada, tignoolajiyada aqoonta ku salaysan ee mashiinnada biyaha badda macaaneeya ee jasiiradaha koonfureed, duulimaadka diyaaradaha aan duuliyaha lahayn ee beeraha ee dul maraya beeraha, beerta midhaha iyo beeraha bariiska ee waqooyiga si loo hagaajiyo hawlgallada beeraha iyo maaraynta biyaha iyo carrada, dhalashada carruurta qoysaska aan dhalin iyadoo la adeegsanayo tignoolajiyada horumarsan ee Royan, ogaanshaha iyo daawaynta cudurrada adag ee la isku daweeyo daawooyinka shucaaca, la socodka dhulka, biyaha iyo dalagyada iyadoo la adeegsanayo dayax-gacmeedyada indha-indhaynta, iyo kordhinta wax-soo-saarka iyo amniga cuntada iyadoo loo marayo hal-abuurro cilmiyeed iyo tignoolajiyadeed, waa kaliya tusaalooyin la sheegi karo oo ka mid ah ururintan weyn ee barakada badan; kuwo kale oo badan oo noocaas ah, gaar ahaan goobaha difaaca iyo militariga, waqtigoodii marar badan ayay adduunka indhaha ka qabteen, mustaqbalkana sidaas oo kale ayay ahaan doontaa.

Iran-ta xoogga lihi waxay ku taagan tahay aasaaska awoodda cilmiga iyo tignoolajiyada, udub-dhexaadkanina waa mid ka mid ah qaybaha ugu muhiimsan ee doorka Iran ee isle'egyada iyo nidaamka cusub ee adduunka. Sidaas darteed furaha ay ku sii xoogaysan karto waa in aqoonyahannadu ay jebiyaan xuduudaha oo ay furaan jidadka xalka ee arrimaha cilmiga ee waddanka; xumaanta iyo dembiyada cadowyada Iran-ta Islaamka ah ee ka dhanka ah saynisyahannada iyo aqoonyahannadu waxay muujinayaan doorka saamaynta leh ee aqoonyahannadu ku leeyihiin xoogga waddanka. Cadowgaas oo dilay saynisyahannada caanka ah iyo aqoonyahannada saamaynta leh ee bulshadeenna dagaalladii labaad iyo saddexaad ee lagu soo rogay, dabcan sannado badan ka hor intaas goobahooda cilmiga iyo noloshooda caadiga ah, ma awoodo inuu arko horumarka iyo awoodda Iran, wuxuuna adeegsadaa dhammaan qalabkiisa iyo hababkiisa si uu u wiiqo aqoonyahannada Iran-ta qaaliga ah; laga bilaabo rajo-beelinta iyo niyad-jabinta ilaa qabsashada maskaxdooda iyo ruuxdooda, liqidda caloosha gumeysiga casriga ah iyo u beddelidda boolal iyo nuqulo ka mid ah mashiinka dhaca iyo raasumaal-wadaagga Galbeedka. Isagoo ka gafilsan in dhibic kasta oo dhiigga aqoonyahannada, saynisyahannada, borofisoorrada, ardayda jaamacadaha iyo ardayda dugsiyada ee shahiidka ah ee ummaddan ay kicisay oo ay weli kicinayso duufaan go'aan iyo horumar ah.

Ummadda Iran waxay xusuusataa taariikhda ilbaxnimadeeda qadiimiga ah iyo sharafyada kala duwan ee ay ku leedahay cilmiga iyo farsamada iyo haysashada halyeeyo iyo saynisyahanno adduunka caan ka ah, oo ay weheliso laba qarni oo dib-u-dhac daran iyo hurdo taariikheed oo ahaa xilliyadii Qajar iyo Pahlavi. Ummaddani waxay garanaysaa qiimaha istaraatiijiyadda sare ee guusha ee «اَلعِلمُ سلطان» (cilmigu waa awood) iyo natiijooyinkeeda ku aaddan diidmada gacan-ku-haynta cilmiga ee Galbeedka, iyo koritaanka degdegga ah ee cilmiga iyo cilmi-baarista aqoonyahannada saddexdii tobanaan sano ee u dambeeyay, oo qayb weyn oo ka mid ahi ay ku timid tallaabooyinka gaarka ah iyo hanuuninta Hoggaamiyeheennii Weynaa ee shahiidka ahaa (Alle ha daahiriyo naftiisa wanaagsan). Haddii ka hor xilligan iyo dagaalka saddexaad ee lagu soo rogay, kicitaan cilmiyeed oo cusub uu ahaa talo lagama maarmaan ah oo loogu talagalay aqoonyahannada, waayo-aragnimada labadii dagaal ee u dambeeyay waxay qof walba u caddaysay in kicitaankan cilmiyeed ee cusub uu noqdo mid qoto dheer oo xawaare badan. Ujeeddadan awgeed, waxaa lagama maarmaan ah, marka laga reebo masuuliyiinta hay'adaha iyo xarumaha cilmiga, cilmi-baarista iyo tignoolajiyada, in mid kasta oo ka mid ah aqoonyahannada iyo indheergaradka Iran-ta qaaliga ahi uu ahmiyad siiyo hawshiisa aasaasiga ah ee dhisidda mustaqbalka haybadda leh ee Iran-ta Islaamka ah iyo horumarkeeda iyo barwaaqadeeda, oo uu tixgeliyo qodobbada soo socda:

Marka hore, waa in uu jiraa barnaamij dhab ah, ficil ah oo hufan oo loogu talagalay koritaanka cilmiyada aasaasiga ah iyo cilmiga bulshada iyo aadanaha ee waddanka. Koritaanka iyo horumarinta cilmiyada aasaasiga ah sida fiisigiska, kimistariga, cilmiga noolaha iyo xisaabta, oo ah tiirarka ugu muhiimsan ee cilmiyada iyo tignoolajiyada kale ee la adeegsado, waa matoorka horumarka cilmiga iyo tignoolajiyada waddanka. Ummad kasta oo meel gaadhay waxay ku gaadhay cilmiyada aasaasiga ah, waddanka aan cilmiyadan ku horumarinna had iyo jeer wuu ka dambeeyaa.

Marka labaad, diiradda la saaro xaqiiqooyinka aan weli la ogaan, jebinta xuduudaha cilmiyada aasaasiga ah iyo tartan joogto ah oo lagu xallinayo dhibaatooyinka caanka ah ee aan la xallin ee cilmiyadan, gaar ahaan xisaabta, oo loo arko yool iyo hadaf, waa in si joogto ah loo tixgeliyo.

Marka saddexaad, qodobka furaha u ah kicitaanka cilmiga waa hal-abuurka iyo cusboonaysiinta. Fursad siinta hal-abuurka iyo mala-awaalka wanaagsan, oo ah curiyaha ugu muhiimsan ee koritaanka iyo furitaanka dhammaan ama inta badan cilmiyada, geesinimada cilmiyeed ee curinta, abuurista iyo ikhtiraacidda, iyo kordhinta kalsoonida qofeed iyo mid qaran ee lagu tijaabinayo jidad cusub oo aan hore loo marin, waa wax aad lagama maarmaan u ah oo faa'iido leh. Dejinta dhiirrigelinno la aqbali karo oo soo jiidasho leh oo loogu talagalay qof kasta oo soo bandhigi kara hal-abuur waxtar leh waxay saamayn ku leedahay diyaarinta jawiga arrintan.

Marka afraad, ku tiirsanaanta naftaada ee xallinta arrimaha cilmiga, diyaarinta kaabayaasha iyo meelaynta caqabadaha tignoolajiyada ee ficil iyo hawlgal ka baxsan xuduudaha waddanka, waxay abuurtaa isku-dhafka adkaanta dhismaha gudaha iyo furitaanka aragtiyo cusub oo heer caalami ah.

Marka shanaad, fursad siinta hibada aqoonyahannada qaybaha tijaabada iyo ficilka, oo ay ku jiraan isku xidhidda warshadaha iyo jaamacadda laga bilaabo sannadaha ugu horreeya ee waxbarashada jaamacadda iyo fududaynta ganacsiyada aqoonta ku salaysan, waxay door muhiim ah ka ciyaartaa adeegsiga aqoonta iyo koritaanka aqoonyahannada. Isku jihaynta awoodaha cilmiga iyo tignoolajiyada waddanka iyo xoojinta xidhiidhka u dhexeeya aqoonyahannada iyo xarumaha cilmiga iyo cilmi-baarista iyo shirkadaha aqoonta ku salaysan, warshadaha iyo xitaa shirkadaha cusub ee bilowga ah, oo ay weheliso taageerada hay'adaha fulinta ee silsiladda laga bilaabo aqoonta ilaa isticmaalka, iyadoo laga duulayo arrimaha muhiimka ah ee waddanka maanta iyo berri sida biyaha, carrada, cuntada iyo tamarta ilaa sirdoonka macmalka ah, waxay isku xidhi kartaa oo u wareejin kartaa miiska shaqada ee borofisoorka iyo ardayga shaybaarrada jaamacadaha iyo xarumaha cilmi-baarista ilaa aqoon-isweydaarsiyada iyo warshadaha. Boodbood degdeg ah wuxuu xaqiiqoobi doonaa haddii danaha dhaqaale iyo suuqa ganacsiyaynta alaabta iyo adeegyadu ay ku milmaan dhiirrigelinta iyo go'aanka aqoonyahannada, oo ay dhisaan xidhiidh waara oo joogto ah oo u dhexeeya hay'adda cilmiga iyo cilmi-baarista iyo warshadaha iyo suuqa macaamiisha.

Sidoo kale, doorka tooska ah ee saamaynta leh ee aqoonyahannada qaybaha kala duwan ee aragtiyeed iyo tijaabo ee jaamacadda iyo xawsada ee heerarka qorsheynta iyo dejinta siyaasadaha wuxuu gargaar weyn u yahay horumarka waddanka, masuuliyiintuna waxay waajib ku leeyihiin inay si buuxda uga faa'iidaystaan awoodaha shakhsiga ah iyo caqliga iyo xikmadda wadareed ee aqoonyahannada ballanqaadka leh.

Haddii jidkan si sax ah loo maro, xarunta culayska iyo xarumaha aqoonta, gaar ahaan qaar ka mid ah noocyada cilmiyada aasaasiga ah, waxay si tartiib tartiib ah uga soo guuri doonaan waddammada Galbeedka una iman doonaan Iran, waddankuna sannado aan aad u fogayn wuxuu noqon doonaa tixraac cilmiyeed iyo tignoolajiyadeed, waxaana xaqiiqoobi doona hadafkii uu hore u sheegay Hoggaamiyeheennii xikmadda lahaa ee shahiidka ahaa (Ilaahay ha sare u qaado darajadiisa sharafta leh) ee ku saabsanaa in luqadda Faarisigu noqoto mid ka mid ah luqadaha tixraaca cilmiga ee adduunka.

Haddii Alle idmo, barakada dhiigga shuhadada goobta sarraynta iyo ducada khayrka ah ee sayidkeenna iyo mawlaheenna (Alle ha dedejiyo soo bixitaankiisa sharafta leh), kicitaanka cilmiyeed ee qotada dheer ee degdegga ah ee aqoonyahannada iyo indheergaradka ummadda iyo horumarka dhinac walba leh ee Iran ka sii xoog badan si loo gaadho ilbaxnimada cusub ee Islaamiga-Iraaniga ah ha xaqiiqoobo oo ha suurtowdo.

Sayid Mojtaba Hosseini Khamenei
4/Aban/1405