پەیام بۆ نوخبەکان و پاڵەوانانی مەدالیاوی زانستی و وەرزشی
ئەمە وەرگێڕانی دەقی ڕەسەنی فارسییە. دەقی ڕەسەن بە فارسی
بسم الله الرحمن الرحیم
بە ناوی خوای بەخشندەی میهرەبان
بەپێی یەکێک لە گێڕانەوەکان، ئەم ڕۆژانە هاوکاتە لەگەڵ ڕۆژانی شەهیدبوونی گەورە و سەروەری ئافرەتانی بەهەشت، حەزرەتی سیددیقەی ئەتهەر، فاتیمەی زەهرا (درود و سڵاوی خوای لەسەر بێت). سەیرە کە کاتی شەهیدبوونی ئەو بەڕێزە نەزانراو ماوەتەوە؛ هەروەک چۆن شوێنی پیرۆزی ناشتنی ئەو نوورە خوداییە شاراوە ماوەتەوە و لە پلەیەکی بەرزتردا، قەدر و پایەی ئەو بەڕێزەش نەزانراو و سەرووی تێگەیشتنی مرۆڤە. کەسایەتییەکی نموونەیی لە پەرستش و بەندایەتی و بەندەیی خوادا؛ و بەرزترین نموونە لە هاوڕێیەتیی تایبەت و هەمەلایەنە لەگەڵ پێغەمبەری مەزن و بەرگریی گیانبازانە لە ویلایەتی ئەمیرولمومینین (درود و سڵاوی خوا لەسەر هەردووکیان و بنەماڵەکانیان بێت)، و لە فێرکردنی مەعریفەت و پەروەردەدا، و لە ناسینی کات و هەلومەرج و ڕاپەڕین بۆ هەق، و لە خۆڕاگری و ڕوونکردنەوەدا؛ و پێشەنگی پلە یەک لە ئارامگرتن و فیداکاری و لەخۆبوردوویی و خزمەتی بێمنەت و هاوخەمی (مواسات) لە کۆمەڵگادا، و نموونە لە هاوسەری و دایکایەتی و پەروەردەکردنی منداڵان و نەوەی ئیمامە پاکەکان (درود و سڵاوی خوایان لەسەر بێت) کە ڕێبەرانی مرۆڤایەتین؛ و نموونە لە هەوڵ و تێکۆشان و جیهاد و پاکی و ڕازاوەیی و تەقوا و نوورانییەت و مەعنەوییەتدا؛ و بە یەک وشە، پێشەنگێک بۆ هەموو ئافرەتان و پیاوانی باوەڕدار. لە ڕیزی تایبەتمەندییە درەوشاوەکانی کۆمەڵگای فاتیمی ئەوەیە کە نەخشەڕێگای جووڵە گەورە کۆمەڵایەتییەکان، ئامادەبوون لە مەیدان و گۆڕەپانەکانی خەبات و جیهاد و جووڵە جەماوەرییەکان، و تەنانەت ئیرادەی پێشکەوتن لە بوارە زانستییەکان و خزمەتکردنی بێفیز و بێمنەت بۆ گەلی شۆڕشگێڕ و موسڵمانی ئێران دەکاتەوە.
ئێرانی ئازیزمان لەم قۆناغە زەمەنییەدا، زیاتر نیشانەی ئیرادە و هیوایە، و ڕۆڵی نوخبەکان و گەنجانی بەتوانا و لێهاتووی ئێرانی لەم هیوا و پێشکەوتنە و هەنگاونان لە ڕێگای داهاتووی گەشیدا بێوێنەیە. بەڵام جوگرافیای نوخبەیی تەنها لە بواری زانست و تەکنەلۆژیا یان وەرزش و جۆرەکانی لێهاتوویی کورت نابێتەوە. هەر جۆرە جیاوازییەکی ئەرێنی و پەسەند دەتوانێت نوخبەیی بەدی بهێنێت. ئەم ڕۆژانە ئێمە شایەتی دەرکەوتنی نوخبەیی هەڵبژاردەیەک لە خەڵکی ئەم نیشتمانەین کە بە ڕوانین بۆ ئاسۆیەکی فراوانتر، لە ڕێگای بەرزکردنەوەی ئاڵای پیرۆزی نیشتمانەکەیاندا تێدەکۆشن. ئەمانە نوخبەکانی بەسیرەت و جیهادن. ئێمە کەسانێکی وەک «ڕیزعەلی خواجەوی» و «عەلی لەندی» بە نوخبە دەزانین کە دەبێت ناویان لەسەر دەروازەی شوێنە کولتوورییەکان بنووسرێت، و لەم گوڵە هەڵبژاردانەی کۆمەڵگا، شەهیدان و ئیسارگەرانێکن کە بە بەختکردنی گیان و تەندروستیی خۆیان، کاریگەرییەکی نائاسایییان لەسەر چارەنووسی ئێرانی ئیسلامی و گەلە ئازیزەکەی دانا و مەدالیای بەندایەتییان لە پەرستراوی تاک وەرگرت.
سەرەتا ئەم دەرفەتە بە غەنیمەت دەزانم و بەدەستهێنانی نیشان و مەدالیای زۆر و شانازییە زانستییەکان لە ئۆڵۆمپیادەکانی ئەستێرەناسی و فیزیای ئاسمانی، بیرکاری، زانستەکانی زەوی، جوگرافیا، فیزیا، کیمیا، زیندەزانی، کۆمپیوتەر و ژیریی دەستکرد، زانستە مرۆییەکان، و هەروەها جۆرەکانی شانازییە وەرزشییە تازەکان، لە هەموو خەڵکی ئازیزی وڵاتەکەمان و تاک تاکی شانازیخوڵقێنەران پیرۆز دەکەم، و ڕێز و سوپاسگوزاریی خۆم بۆ ورە و ئیرادەی پێشڕەوانی کاروانی شانازی و هیوا و ئاڵاهەڵگرانی پێشکەوتنی وڵات لە هەموو چین و توێژە نوخبەکان، لە هەرزەکاران و گەنجانەوە تا ڕاهێنەران و مامۆستایان و زانایان، دەردەبڕم. هاندەر و هیوای نوخبەکان بۆ گۆڕانکاری لە وڵاتدا، بڵێسەیەکی گەشاوەیە کە من بە درێژایی ساڵان و دەیەکانی ڕابردوو لە دوور و نزیکەوە شایەتی بووم، و بینینی جووڵەی مەزن و هیوابەخشی نوخبەکان و ڕەوتی زانستی لە وڵاتدا و دەرکەوتەکانی ئەم جووڵەیە لە پاڵەوانێتییە دووبارە و یەک لە دوای یەک و ساڵانەکان لە بوارە زانستییەکان، ئۆڵۆمپیادەکان و بوارە وەرزشییەکاندا، بۆ هەموو گەلی ئێران مایەی شانازی و سەربەرزییە.
پلە درەوشاوەکانی وەرزشوانە کۆششکارەکانی وڵاتەکەمان لە بوارە جیاوازەکاندا لە ڕۆژ و مانگەکانی دواییدا و تۆمارکردنی ڕیکۆردی تازە، باس لە هەوڵ و هیممەت و ئیرادە و ئیمانیان دەکات. ئەو وەرزشوانانەی کە بە هێزی جەستەیی و هێزی ڕۆحی و ئەخلاقی و ئیمانی و هەوڵی بەردەوامیان، لەبەرچاوی هەموو گەلان دەسەڵاتی ئێرانی ئازیز زیاد دەکەن و زیندوویی گەلی بەغیرەتی ئێران دەخەنە بەرچاوی هەموو جیهان؛ ئەو ئافرەتە وەرزشوانانەی کە نیشانەی شانازیئامێزی پۆشاکی ئافرەتی ئێرانی (حیجاب) لە جیهاندا دەدرەوشێننەوە؛ ئەو مەدالیاوە وەرزشییانەی کە لە دڵی گەلی ئێراندا شادی و شەوق دەخوڵقێنن و ئاڵای سەربەرزی ئێرانی ئیسلامی بەڕێز دەکەن؛ هەر یەکەیان بە ئەندازەی خۆی لە مانابەخشین بە ئێرانی بەهێزدا بەشدار و کاریگەرن.
لەبەر ئەوەی ئەم ڕۆژانە، ڕۆژانی شادابی و گرنگیدان بە زانست و توێژینەوەیە لە زانکۆکان و حەوزە زانستییەکان و قوتابخانەکاندا، بە شایستەی دەزانم لەم بارەیەوە قسەیەکی کورت لەگەڵ ئارەزوومەندانی زانست، نوخبەکانی گەل و زانایانی ئێرانی ئازیز بکەم.
نوخبەیی، نیعمەت و بەخششێکی خوداییە و سەرمایەی سەرەکیی ئەوە، بەهرە و ئاستی ژیرییە، و گەلی ئێران بەتایبەتی گەنجانی وڵاتەکەمان لەم نیعمەت و سامانە مەزنە خوابەخشە بەهرەمەندن. مەرجی ئەقڵ و بەندایەتی ئەوەیە کە مرۆڤ شوکری نیعمەتی خوا بە باشی بەجێ بهێنێت، و ئەگەر شوکر لە هەموو پلەکانیدا، دڵی و زمانی و کرداری، ئەنجام بدرێت، ڕێگای گەیشتن بە تەواوبوونی ئەو نیعمەتە خۆش دەبێت. قەدرزانینی نیعمەتی نوخبەییش دەبێت سەرەتا لەلایەن خودی کەسی نوخبەوە و پاشان لە پلەکانی دواتردا لە ژینگەی دەوروبەریدا، لە دایک و باوک و خێزان و مامۆستا و مامۆستای زانکۆوە تا کەشوهەوای قوتابخانە و زانکۆ و سیستەمی وڵات ئەنجام بدرێت، تا ئەم توانایە گەشە پێ بدات و زیادی بکات و بە دروستی بەکاری بهێنێت. لەسەر ئەم بنەمایە، کەسی نوخبە لە شوکری کردەییی ئەم نیعمەتەدا بەرپرسیارێتییەکی قورستری هەیە و شایستەیە جگە لە بەهێزکردن و گەشەپێدانی نوخبەیی خۆی، ئەم بەهرەیە بە باشترین شێوە لە چارەسەرکردنی کێشەکانی وڵات و کۆمەڵگادا بەکار بهێنێت.
نوخبە ئەو کەسە نییە کە تەنها بەهۆی هەبوونی بەهرە و ژیرییەکی بەرچاو، وەک کەسێکی لە هەمووان جیاواز، تەنها بیر لە ئارەزووە کاتی و کەسییەکانی بکاتەوە؛ نوخبە ئەو کەسەیە کە خەمی گەشەی بەهرەکەی هەیە و خۆی وەک توخمێکی کاریگەر لە کۆمەڵگادا پێناسە دەکات و لە بەهرە و توانای خۆی بۆ گەشەی خۆی و کۆمەڵگاکەی بە یەکەوە سوود وەردەگرێت. نوخبەی ئێرانی نیشانی داوە کە دەکرێت زانست و بەهرە بکرێتە ئامرازێک بۆ چارەسەرکردنی کێشە ڕاستەقینەکانی خەڵک و وڵات، و لە خانە بنەڕەتییەکان و نانۆ و تەکنەلۆژیا زیندەییەکانەوە تا تەکنەلۆژیا پێشکەوتووەکانی ئاسمان و بۆشایی و پیشەسازی و کانزا و پزیشکی و کشتوکاڵ و ناوکی و وزە و ژێرخان، بەدوای بەکردەییکردنی زانست و زانیاری و نوخبەیی خۆیدا بێت. هەموومان کاریگەری و دەرکەوتەکانی ئەم جووڵە پێشڕەوە لە ژیانی ڕاستەقینەدا دەبینین. بەرهەمهێنانی کارەبا بە تووربینی ئێرانی لە وێستگەکانی کارەبادا، تەکنەلۆژیای زانستبنیات لە وێستگەکانی شیرینکردنەوەی ئاوی دوورگە باشوورییەکاندا، فڕینی درۆنە کشتوکاڵییەکان بەسەر کێڵگە و باخ و شاڵیزارە باکوورییەکاندا بۆ باشترکردنی کردارە کشتوکاڵییەکان و ئاو و خاک، لەدایکبوونی منداڵی خێزانە نەزۆکەکان بە تەکنەلۆژیا پێشکەوتووەکانی ڕۆیان، دەستنیشانکردن و چارەسەرکردنی نەخۆشییە سەختەکان بە دەرمانە تیشکاوییەکان، چاودێریکردنی زەوی و ئاو و بەروبووم بە مانگە دەستکردە پێوانەکەرەکان، و بەرزکردنەوەی بەرهەمداری و ئاسایشی خۆراک بە داهێنانە زانستی و تەکنەلۆژییەکان، تەنها چەند نموونەیەکی باسکراون لەم کۆمەڵە مەزن و پڕبەرەکەتە، و زۆر نموونەی تریش بەتایبەتی لە بوارە بەرگری و سەربازییەکاندا لە کاتی خۆیدا چەندین جار چاوی جیهانیان سەرسام کردووە و لە داهاتووشدا هەر وا دەبێت.
ئێرانی بەهێز لەسەر بنەمای دەسەڵاتی زانستی و تەکنەلۆژی ڕاوەستاوە و ئەم تەوەرە، یەکێکە لە گرنگترین پێکهاتەکانی ڕۆڵگێڕانی ئێران لە هاوکێشە و ڕێکخستنی نوێی جیهانیدا. کەواتە کلیلی بەهێزتربوونی، شکاندنی سنوورەکان و دۆزینەوەی چارەسەر لەلایەن نوخبەکانەوەیە لە کێشە زانستییەکانی وڵاتدا، و خراپەکاری و تاوانی دوژمنانی ئێرانی ئیسلامی دژی زانایان و نوخبەکان، نیشاندەری ڕۆڵی کاریگەری نوخبەکانە لە هێزی وڵاتدا. ئەو دوژمنەی کە زانا دیار و نوخبە کاریگەرەکانی کۆمەڵگاکەمان لە جەنگە سەپێنراوەکانی دووەم و سێیەمدا و بێگومان ساڵانێک پێش ئەوەش لە ژینگە زانستییەکان و ژیانی ئاسایییاندا تیرۆر دەکات، چاوی بینینی پێشکەوتن و دەسەڵاتی ئێرانی نییە و هەموو ئامراز و شێوازەکانی خۆی بۆ لاوازکردنی نوخبەکانی ئێرانی ئازیز بەکار دەهێنێت؛ لە نائومێدکردن و بێهیواکردنەوە تا داگیرکردنی بیر و ڕۆحیان، قووتدانیان لە گەدەی داگیرکاریی نوێدا و گۆڕینیان بۆ پێچ و مۆرەی ئامێری تاڵان و سەرمایەداریی ڕۆژئاوا. بێئاگا لەوەی کە دڵۆپ دڵۆپی خوێنی نوخبە و زانا و مامۆستا و خوێندکار و قوتابییە شەهیدەکانی ئەم گەلە، زریانێک لە ئیرادە و پێشکەوتنی هەڵگیرساندووە و هەڵدەگیرسێنێت.
گەلی ئێران مێژووی شارستانییەتی کۆنی خۆی و شانازییە جۆراوجۆرەکانی لە زانست و هونەرەکاندا و هەبوونی کەسایەتیی شانازیئامێز و زانایانی ناوداری جیهان، لە تەنیشت دوو سەدە دواکەوتنی توند و پاسیڤبوونی مێژوویی سەردەمی قاجار و پەهلەوی لەبیرە. ئەم گەلە قەدر و بەهای ستراتیژیی سەرکەوتووی «اَلعِلمُ سلطان» (زانست دەسەڵاتە) و ئەنجامەکانی لە قبووڵنەکردنی دەسەڵاتی زانستیی ڕۆژئاوا، و گەشەی خێرای زانستی و توێژینەوەیی نوخبەکان لە سێ دەیەی ڕابردوودا دەزانێت، کە بەشێکی بەرچاوی قەرزداری تەگبیرە تایبەتەکان و ڕێنمایییەکانی ڕێبەری شەهیدی پایەبەرز (خوا ڕۆحی پاکی پیرۆز بکات) بووە. ئەگەر تا پێش قۆناغی ئێستا و جەنگی سەپێنراوی سێیەم، هەستانەوەی نوێی زانستی ئامۆژگارییەکی پێویست و ناچاری بوو بۆ نوخبەکان، ئەزموونی دوو جەنگی دوایی بە هەمووانی سەلماند کە ئەم هەستانەوە زانستییە نوێیە دەبێت قووڵ و خێرا بێت. بۆ ئەم مەبەستە پێویستە جگە لە بەرپرسانی دامەزراوەکان و ناوەندە زانستی و توێژینەوەیی و تەکنەلۆژییەکان، تاک تاکی نوخبە و زانایانی ئێرانی ئازیز گرنگی بە ئەرکی سەرەکیی خۆیان لە بنیاتنانی داهاتووی شکۆداری ئێرانی ئیسلامی و پێشکەوتن و ئاوەدانکردنەوەیدا بدەن و سەرنجی ئەم خاڵانەی خوارەوە بدەن:
یەکەم: بۆ گەشەی زانستە بنەڕەتییەکان و زانستە مرۆییەکان لە وڵاتدا بەرنامەیەکی جددی و کردەییی ورد هەبێت. گەشە و پەرەپێدانی زانستە بنەڕەتییەکانی وەک فیزیا، کیمیا، زانستە زیندەییەکان و بیرکاری، وەک بنەما سەرەکییەکانی زانستەکانی تر و تەکنەلۆژیا بەکارهێنراوەکان، هێزی پاڵنەری پێشکەوتنی زانستی و تەکنەلۆژیی وڵاتە. هەر گەلێک گەیشتبێتە شوێنێک، لە ڕێگای زانستە بنەڕەتییەکانەوە گەیشتووە و وڵات بەبێ پەرەپێدان لەم زانستانەدا هەمیشە دوا دەکەوێت.
دووەم: سەرنجدان بە ڕاستییە نەدۆزراوەکان، شکاندنی سنوورەکان لە زانستە بنەڕەتییەکاندا و پێشبڕکێی بەردەوام بۆ چارەسەرکردنی کێشە نەچارەسەرکراوە بەناوبانگەکانی ئەم زانستانە، بەتایبەتی بیرکاری، وەک ئامانج و مەبەستێک، بە بەردەوامی جێی سەرنج بێت.
سێیەم: خاڵی کلیلی لە هەستانەوەی زانستیدا، داهێنان و نوێکارییە. دەرفەتدان بە داهێنان و خەیاڵی ئەرێنی کە توخمی سەرەکیی گەشە و کرانەوەیە لە هەموو یان زۆربەی زانستەکاندا، ئازایەتیی زانستی بۆ داهێنان و خوڵقاندن و نوێکاری، و زیادکردنی متمانە بەخۆبوونی تاکەکەسی و نیشتمانی بۆ تاقیکردنەوەی ڕێگای نوێ و نەبڕاو، زۆر پێویست و بەسوودە. دیاریکردنی هاندەری پەسەندکراو و سەرنجڕاکێش بۆ هەر کەسێک کە بتوانێت داهێنانێکی کاریگەر پێشکەش بکات، لە ئامادەکردنی زەمینەی ئەم بابەتەدا کاریگەرە.
چوارەم: خۆپشتبەستن لە چارەسەرکردنی کێشە زانستییەکاندا، دابینکردنی ژێرخانەکان و لابردنی گرێکوێرە تەکنەلۆژییەکان بۆ چالاکی و کاری دەرەوەی سنوور، تێکەڵەیەک لە پتەویی بنیاتی ناوەوە بۆ کردنەوەی ئاسۆکان لە ئاستی جیهانیدا دروست دەکات.
پێنجەم: دەرفەتدان بە بەهرەی نوخبەکانی بوارە ئەزموونی و کردەییەکان، لەوانە لە پەیوەستکردنی پیشەسازی بە زانکۆوە لە ساڵانی سەرەتای خوێندنی زانکۆوە و ئاسانکردنی کار و بازرگانییە زانستبنیاتەکان، ڕۆڵێکی گرنگی لە بەکارهێنانی زانست و گەشەی نوخبەکاندا هەیە. هاوئاڕاستەکردنی تواناکانی زانست و تەکنەلۆژیای وڵات و بەهێزکردنی پەیوەندی نێوان نوخبەکان و ناوەندە زانستی و توێژینەوەییەکان لەگەڵ کۆمپانیا زانستبنیاتەکان، پیشەسازییەکان و تەنانەت کۆمپانیا تازەدامەزراوەکان، لە تەنیشت پشتیوانیی دامەزراوە جێبەجێکارەکان لە زنجیرەی زانستەوە تا بەکاربردن، لە دەوری تەوەرەی کێشە گرنگەکانی ئەمڕۆ و سبەینێی وڵات، لە ئاو و خاک و خۆراک و وزەوە تا ژیریی دەستکرد، دەتوانێت مێزی کاری مامۆستا و خوێندکار لە تاقیگەکانی زانکۆ و ناوەندە توێژینەوەییەکانەوە بە کارگە و کارخانەکانەوە ببەستێتەوە و بیگوازێتەوە بۆ ئەوێ. بازدانی خێرا کاتێک بەدی دێت کە بەرژەوەندییە ئابوورییەکان و بازاڕی بازرگانیکردنی بەرهەم و خزمەتگوزارییەکان لەگەڵ هاندەر و ئیرادەی نوخبەکاندا تێکەڵ ببێت و پەیوەندییەکی جێگیر و بەردەوامی دامەزراوەی زانست و توێژینەوە لەگەڵ پیشەسازی و بازاڕی بەکاربردندا دابمەزرێنێت.
هەروەها ڕۆڵگێڕانی ڕاستەوخۆ و کاریگەری نوخبەکانی جۆرەکانی بوارە تیۆری و ئەزموونییەکانی زانکۆ و حەوزە لە ئاستەکانی پلاندانان و سیاسەتداڕشتندا، یارمەتییەکی بەرچاوی پێشکەوتنی وڵات دەدات، و بەرپرسان ئەرکیانە بە زۆری سوود لە توانا تاکەکەسییەکان و ئەقڵانییەت و ژیریی بەکۆمەڵی نوخبە پابەندەکان وەربگرن.
ئەگەر ئەم ڕێگایە بە دروستی ببڕدرێت، چەقی قورسایی و ناوەندەکانی زانست، بەتایبەتی هەندێک لە جۆرەکانی زانستە بنەڕەتییەکان، بەرە بەرە لە وڵاتانی ڕۆژئاواوە دێنە ئێران و وڵات لە ساڵانێکی نەک زۆر دووردا دەبێتە سەرچاوەی زانستی و تەکنەلۆژی، و ئامانجی پێشتر باسکراوی ڕێبەری دانا و شەهیدمان (خوا پلە و پایەی بەرز بکاتەوە) سەبارەت بە بوونی فارسی بە یەکێک لە زمانە سەرچاوە زانستییەکانی جیهان، بەدی دێت.
ئەگەر خوا بیەوێت بە بەرەکەتی خوێنی شەهیدانی بواری نوخبەیی و دوعای خێری گەورە و سەروەرمان (خوای گەورە لە دەرکەوتنی پیرۆزی پەلە بکات)، هەستانەوەی زانستیی قووڵ و خێرای نوخبە و زانایانی گەل و پێشکەوتنی هەمەلایەنەی ئێرانێکی هەرچی بەهێزتر بۆ گەیشتن بە شارستانییەتی نوێی ئیسلامی ـ ئێرانی بەدی بێت و ئاسان بێت.
سەید موجتەبا حوسەینی خامنەیی
٤ی ئابانی ١٤٠٥